کمبود آب آبیاری مهم ترین محدودیت در تولید محصولات کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک است. کم آبیاری یک روش برای مقابله با کمبود آب و افزایش کارایی مصرف آب است. تعیین عمق بهینه آب آبیاری بر اساس تحلیل های اقتصادی یکی از مسائل مهم در استراتژی کم آبیاری است. در این مطالعه، معادلات لازم برای تعیین عمق بهینه آب آبیاری زمانی که قیمت محصول متغیر و تابع آب آبیاری باشد، تعیین شد. نتایج نشان داد که کاربرد عمق آب آبیاری بهینه در حالت محدودیت زمین (144/98 سانتی متر) منجر به حداکثر شدن سود در واحد سطح (2089741 ریال بر هکتار) می شود. کاربرد عمق آب آبیاری در شرایط محدودیت زمین باعث 17/48 درصد کاهش مقدار آب آبیاری و 15/05 درصد افزایش درآمد کل در مقایسه با آبیاری کامل می شود. در شرایط محدودیت آب (بدون محدودیت زمین) با به کار بردن آب ذخیره شده برای افزایش سطح زیر کشت، مقدار درآمد خالص کل حداکثر مقدار شد. کاربرد آب آبیاری بهینه با شرایط محدودیت آب موجب 31/2 درصد کاهش مقدار آب آبیاری و 45 و 52/36 درصد افزایش به ترتیب در سطح زیر کشت و درآمد خالص کل در مقایسه با آبیاری کامل شد. کاشت چغندرقند در منطقه مورد مطالعه سودآور خواهد بود اگر مقدار آب آبیاری بیشتر از 67/53 سانتی متر باشد.

در مبحث برنامه ریزی آبیاری این سوال مطرح می شود که عمق بهینه آبیاری چه مقدار است؟ در این پژوهش عمق بهینه آبیاری (با فرض توزیع توانی و با در نظر گرفتن تابع توزیع حاکم بر داده ها (توزیع نرمال)) با در نظر گرفتن آثار زیست محیطی برای سه خط مشی مختلف اقتصادی (بدون محدودیت، با محدودیت شستشوی کودها و با محدودیت زیست محیطی) برای گیاه گندم و با سیستم آبیاری بارانی عقربه ای تعیین شد. آرایش سیستم در مزرعه 32 هکتاری مطابق با استاندارد ASAE طرح ریزی شد. به این ترتیب که در چهار ردیف شعاعی (دو ردیف A و B روی شیب حداکثر با زاویه 3 درجه بین دو شعاع و دو ردیف C و D روی شیب حداقل با زاویه 3 درجه بین دو شعاع) قوطی های نمونه برداری آب به فاصله شش متر قرار گرفت. سپس دستگاه با پنج سرعت مختلف راه اندازی و مقادیر آب داخل قوطی ها اندازه گیری شد. نسبت اقتصادی (C) برای سه نمونه مدیریت بدون محدودیت، با محدودیت شستشوی کودها و محدودیت زیست محیطی به ترتیب 31.19، 4.58 و 1.45 محاسبه گردید.نتایج نشان داد که عمق بهینه آبیاری برای مدیریت بدون محدودیت کمترین مقدار و برای مدیریت با محدودیت زیست محیطی بیشترین مقدار (در دو حالت فرض توزیع توانی و تابع توزیع نرمال) بود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

این تحقیق به شکل، کرتهای خرد شده بصورت فاکتوریل و در قالب بلوک های کامل تصادفی در اردیبهشت ماه 1389 به مرحله اجرا در آمده و در آن سطوح مختلف شوری (2.2، 5.5 و 8.3 دسی زیمنس بر متر)، به عنوان کرتهای اصلی و دو رقم پنبه (ورامین و خرداد) و چهار سطح عمق آب آبیاری (معادل 50، 75، 100 و 125 درصد عمق آب مورد نیاز گیاه) به صورت فاکتوریل، به عنوان کرتهای فرعی در سه تکرار در نظر گرفته شدند. جهت بررسی اثرات جداگانه و توام شوری و کم آبی بر عملکرد ارقام پنبه از شاخصهای تولید نهایی 6(MP)، نسبت نهایی نرخ جایگزینی فنی 7(MRTS) و نیز ارزش تولید نهایی 8(VMP) نسبت به دو عامل کمیت و کیفیت آب آبیاری استفاده گردید. همچنین جهت تحلیل اقتصادی، مقادیر عمق بهینه آبیاری در شرایط محدودیت آب و عمق کامل آبیاری برای دو رقم پنبه تعیین شد. مقایسه ارقام شاخص تولید نهایی پنبه نسبت به عمق آب آبیاری (MPI) نشان می دهدکه در شرایط کم آبیاری، به ازای افزایش هر سانتی متر عمق آب آبیاری بکار برده شده، پنبه خرداد از عملکرد کمتری نسبت به پنبه ورامین برخوردار است، در حالی که در شرایط پر آبیاری، به ازای افزایش هر سانتی متر عمق آب آبیاری کاهش عملکرد بیشتری دارد. علاوه بر این، شاخص تولید نهایی پنبه نسبت به شوری آب آبیاری (MPECw) بیان می کند، در شوری 5.33 دسی زیمنس بر متر، با افزایش یک واحد شوری آب آبیاری متوسط عملکرد پنبه ورامین 31.8 و عملکرد پنبه خرداد 76.5 کیلوگرم در هکتار کاهش می یابد. نسبت نهایی نرخ جایگزینی فنی، نیز نشان می دهد برای اینکه عملکرد با افزایش یک واحد شوری آب آبیاری تغییر نکند، باید عمق آب آبیاری، برای ارقام پنبه ورامین و خرداد به ترتیب 1.68 و 3.85 سانتی متر افزایش یابد. این مساله بیانگر مصرف آب بیشتر توسط پنبه خرداد نسبت به پنبه ورامین، در شرایط شوری یکسان است. نتایج همچنین نشان دادند، با افزایش شوری آب آبیاری برای هر دو رقم پنبه عمق بهینه افزایش می یابد. ضمنا در کلیه سطوح شوری، مقادیر عمق بهینه آب آبیاری برای پنبه خرداد بزرگتر از پنبه ورامین است. به عبارت دیگر پنبه ورامین در عمق آبیاری کمتر به عمق بهینه خود رسیده است.

   لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

به منظور بررسی تأثیر عمق کاشت و قطع آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد سیب زمینی، آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با دو فاکتور و سه تکرار در سال 1392 در شهرستان چالدران استان آذربایجان غربی انجام گرفت. عامل اول عمق کاشت در سه سطح (7، 14 و 21 سانتی متر) و عامل دوم قطع آبیاری در چهار سطح (شاهد، دو هفته بعد از سبز شدن، مرحله غده بندی و مرحله حجیم شدن غده ها) منظور گردیدند. نتایج نشان داد که تأثیر عمق کاشت و قطع آبیاری روی تعداد غده در بوته، ارتفاع بوته، تعداد انشعابات در بوته، اندازه غده، میانگین وزنی غده و عملکرد غده معنی دار بود. بیشترین عملکرد غده به میزان 22/30 تن در هکتار از عمق کاشت 14 سانتی متر حاصل شد و از نظر قطع آبیاری نیز بیشترین عملکرد غده به مقدار 89/30 تن در هکتار در حالت عدم قطع آبیاری و کمترین آن نیز به میزان 72/17 تن در هکتار در حالت قطع آبیاری در مرحله غده بندی به دست آمد که حدود 50 درصد عملکرد غده کاهش یافت که نشان دهنده حساس ترین مرحله رشدی سیب زمینی به تنش خشکی می باشد. همچنین قطع آبیاری 2 هفته بعد از سبز شدن حدود 8 درصد نسبت به شاهد (آبیاری کامل) عملکرد غده را کاهش داد که در مناطق کم آب می توان با عدم آبیاری در این مرحله از رشد، آب را برای مراحل حساس به خشکی ذخیره کرد.

کم آبیاری، انتخاب یک راهبرد بهینه و برتر برای استفاده از آب و تولید محصول تحت شرایط کمبود و یا بالابودن قیمت آب است. طی پژوهش حاضر اثرات کم آبیاری بر توابع تولید و هزینه گیاه ذرت از رقم سینگل کراس 704 مورد بررسی قرار گرفته است. آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 13 تیمار و 3 تکرار انجام شد. تیمارها نسبت به درصد نیاز آبی گیاه با افزایش های ده درصدی از صفر تا 120 درصد نیاز آبی انجام گرفت. تابع تولید به صورت یک منحنی درجه دوم و تابع هزینه به صورت یک معادله خطی به دست آمد. نتایج به دست آمده نشان می دهد که آبیاری کامل (100 درصد نیاز آبی معادل 4.82 سانتی متر عمق آبیاری در واحد سطح) بیش ترین عملکرد محصول در واحد سطح (به میزان 77360 کیلوگرم در هکتار) را به همراه دارد. از کشت ذرت بدون آبیاری تا 30 درصد نیاز آبی گیاه، تنها ضرر و زیان مالی نصیب زارع می گردد. علاوه بر آن بیش ترین درآمد ناخالص، مربوط به تیمار با 100 درصد نیاز آبی گیاه، و بیش ترین درآمد خالص مربوط به تیمار با کاهش 10 درصدی در مصرف آب نسبت به حالت آبیاری کامل می باشد. بالاترین درآمد ناخالص و خالص «به ازای واحد آب مصرفی» نیز به ترتیب مربوط به تیمار با کاهش 50 درصدی و تیمار با کاهش 30 درصدی است. در کل نتایج این پژوهش نشان می دهد که آبیاری بیش از نیاز آبی گیاه علاوه بر افزایش هزینه، کاهش محصول را نیز در پی خواهد داشت، و نیز بیش ترین درآمد خالص «در حالت محدودیت منابع آب» و افزایش سطح زیر کشت، در تیمار بدون کاهش مصرف آب به دست می آید.

وجود افت سطح آب زیرزمینی در بسیاری از دشت های ایران بیانگر افزایش مصرف انرژی برای پمپاژ آب آبیاری است. بنابراین تعیین عمق اقتصادی چاه با توجه به هزینه های پمپاژ، ارزش محصول و کلیه هزینه های کشاورزی ضروری است. مطالعه حاضر با هدف تعیین عمق اقتصادی چاه در آبیاری بارانی با توجه به هزینه های یارانه ای و غیریارانه ای انرژی، هزینه حفاری، کلیه هزینه زراعی و نسبت درآمد به هزینه کشاورز انجام شد. در این راستا از اطلاعات و داده های تفصیلی سیستم های آبیاری و عملکرد محصولات زیر کشت آنها در سال 1390 در دشت قزوین استفاده شد. در حالت غیریارانه ای، هزینه انرژی برق به مراتب بیشتر از هزینه گازوئیل شد. در حالت یارانه ای، متوسط نسبت درآمد به هزینه کشاورز در حالت استفاده از برق بیش از استفاده از گازوئیل بدست آمد درحالی که در شرایط غیریارانه ای نتایج عکسی حاصل شد. افزایش عمق چاه باعث کاهش جزئی نسبت درآمد به هزینه شد. نتایج نشان داد که هیچ محدودیتی برای حفاری به منظور افزایش عمق چاه با توجه به هزینه کم انرژی وجود ندارد.

به منظور بررسی سیستم آبیاری و مطالعه آب مورد نیاز خرما رقم هلیلی در ایستگاه تحقیقات کشاورزی میناب، آزمایشی به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. عامل اول روش آبیاری به دو صورت (سطحی و قطره ای) بعنوان کرت اصلی و عامل دوم عمق آب آبیاری در دو سطح (75 و 100 درصد تبخیر از تشتک کلاس A) به عنوان کرت فرعی بود. هر کرت آزمایشی شامل دو درخت شش ساله با فاصله ی هشت در هشت متر بود. صفات مورد بررسی شامل عملکرد، بهره وری آب گیاه، درصد قند کل محلول، متوسط وزن میوه، نسبت گوشت به هسته، درصد ماده خشک و درصد کل مواد جامد محلول بود. نتایج نشان داد، تیمار 75 درصد قطره ای با بالاترین متوسط بهره وری آب به مقدار 89/0 کیلوگرم محصول بر مترمکعب آب مصرفی در مدت چهار سال و میانگین چهار ساله 7036 مترمکعب آب مصرفی در هکتار در سال، با توجه به چالش خشکسالی در سال های اخیر، در راستای اهداف کشاورزی پایدار بوده و قابل توصیه در منطقه است. این تیمار علاوه بر برتری در بهره وری آب گیاه و کمترین مقدار آب مصرفی، در همه صفات کیفی، به جز متوسط وزن میوه، نسبت به بقیه تیمار ها برتری نشان داد.